Freesgereedschap

Welke frees voor welke klus?

Met de juiste frees haal je het maximale uit je bovenfrees en freestafel. Vijf soorten zijn geschikt voor de meest voorkomende klussen in de houtbewerking – hier vind je een overzicht, inclusief de bijbehorende RUWI-frezen.

Afwerkfrees

Afschuinfrezen breken scherpe randen af en ronden ze netjes af. Een kleine radius, zoals R2, zorgt ervoor dat werkstukken beter in de hand liggen; grotere radii, zoals R6 of R10, geven tafelbladen en leuningen een zacht gevoel. Het geleidingslager leidt de frees langs de rand – ook bij gebogen contouren.

Bij RUWI variëren de waarden van R2, R3, R4, R5, R6 en R8 tot R10 en R12,7. Hoe groter de straal, hoe groter de frees – kies deze op basis van de gewenste ronding.

Afschuinfrees

Een afschuinfrees schuin af – meestal onder een hoek van 45°, bijvoorbeeld voor verstekken, zichtbare randen of om bramen te verwijderen. Voor rechte, brede afschuiningen gebruik je de grote afschuinfrees met wisselplaat (het snijvlak kan worden gedraaid in plaats van geslepen) of de variant met vast gemontede snijplaat. Voor smalle binnenhoeken en kleine radii is de mini-afschuinfrees met aanlooplager Ø 5 mm bedoeld. Moet de frees de boven- en onderrand tegelijk bewerken, dan neemt de dubbele afrond-/afschuinfrees dat voor zijn rekening.

Vlakfrees

Vlakfrezen frezen uitstekende delen vlak af ten opzichte van een referentievlak – bij het kopiëren van sjablonen of bij het vlakfrezen van randlijsten. Het aanlooplager loopt langs de rand of het sjabloon. Voor grote, rechte contouren is de vlakfrees met wisselplaten geschikt, voor krappe binnenradii de vlakfrees met een klein aanlooplager van Ø 9,5 mm.

Lamellenfrees (schijfgroeffrees)

De lamellenfrees freest smalle sleuven voor platte deuvels en groeven voor achterwanden en ladebodems. Via verschillende aanslaglagers stel je de diepte in, zodat één frees meerdere maten platte deuvels kan verwerken – één stuk gereedschap in plaats van een aparte platte deuvelfrees.

Tandfrees

Met de zwaluwstaartfrees W2 voor Hoffmann maak je machinaal en nauwkeurig zwaluwstaart- en gratenverbindingen – bijvoorbeeld voor ladehoeken of als overgang naar het Hoffmann-verbindingssysteem. Voor een strakke pasvorm werk je, afhankelijk van de verbinding, met een sjabloon of een mal.

Wisselplaat of vast gemonteerd?

Twee uitvoeringen, dezelfde taak – het verschil zit hem in de snijkant. Bij een frees met vaste snijkant is de hardmetalen snijkant vastgesoldeerd; als deze bot wordt, slijp je hem bij. Dit zorgt voor een zeer zuivere snijkant en fijne radii, wat belangrijk is bij zichtbare randen en kleine profielen. Bij een frees met wisselplaat schroef je de snijkant los en draai je deze naar een scherpe kant, in plaats van hem opnieuw te slijpen – dat bespaart tijd en houdt de afmetingen constant, wat dus de moeite waard is bij intensief gebruik en lange, rechte contouren.

Kortom: voor fijne, zichtbare randen en kleine radii kies je de variant met vaste snijplaten, voor een hoge doorvoercapaciteit en grote rechte oppervlakken de wisselplaat. Afschuin- en vlakfrezen zijn bij RUWI in beide uitvoeringen verkrijgbaar.

Waar je op moet letten bij het frezen

Klem de schacht (6, 8 of 12 mm) voor ongeveer tweederde in een schone spantang – dit zorgt voor een soepele loop. Grotere frezen draaien op een lager toerental; maak liever meerdere ondiepe sneden dan één te diepe snede. Een te trage voeding veroorzaakt brandsporen, een te snelle voeding veroorzaakt ratelsporen. Leid de frees altijd tegen de draairichting in en draag gehoorbescherming, oogbescherming en een afzuiginstallatie. Verwijder regelmatig hars- en lijmresten en controleer of het aanlooplager vrij loopt – dit verlengt de levensduur aanzienlijk.

Welk toerental voor welke frees?

Vuistregel: hoe groter de frees, hoe lager het toerental – anders wordt de snijsnelheid aan de snijkant te hoog en gaat het materiaal smelten of smeren. De richtwaarden gelden voor hout op de RUWI-freestafel (traploos instelbaar van 8.000 tot 25.000 tpm, in de Performance-uitvoering tot 30.000):

Praktijkvoorbeelden: een zachthouten rand met de schuurbandhouder (Ø 15 mm) bij ongeveer 8.000 tpm om brandsporen te verwijderen, multiplex vlak afschaven (Ø 19 mm) bij 18.000–22.000, een Lamello-groef in spaanplaat (Ø 40 mm) bij maximaal 18.000, kunststofkanten bij ongeveer 12.000, zodat er niets gaat slippen. Kunststof en schuurwerkzaamheden verlopen in principe langzamer dan bij hout. Begin bij twijfel met een lager toerental en ga voorzichtig te werk met een proefzaagsnede.

Schuurmiddelen en toebehoren

Naast de frezen kunnen in dezelfde opname ook schuurbandhouders worden gebruikt: je plaatst de schuurbandhouder met een diameter van 15 mm of 30 mm en een schacht van 6 mm erin en schuurt daarmee rondingen en binnencontouren die je met schuurpapier met de hand nauwelijks kunt bereiken. De bijbehorende schuurbanden (Ø 15, Ø 30) zijn slijtageonderdelen.

Voor de freestafel zijn er spantangen met wartelmoer in verschillende maten verkrijgbaar; voor de krachtigere modellen is er de Performance-variant.

Op welke machine passen deze frezen?

Alle frezen hebben een schacht van 6, 8 of 12 mm en passen daarmee in elke gangbare bovenfrees – bijvoorbeeld van Festool, Mafell of Bosch – en ook in de RUWI-freestafel. Op de freestafel met meerdere spindels kun je meerdere van deze frezen tegelijkertijd vastgeklemd houden en wisselen tussen afronden, afschuinen en vlakfrezen, zonder dat je de frezen hoeft te verwisselen. Welk toerental bij welke freesdiameter past, zie je in de tabel hierboven.

Veelgestelde vragen over frezen

Welke freesschacht past in mijn machine – 6, 8 of 12 mm?

Dat hangt af van de spantang. In de meeste bovenfrezen en in de RUWI-freestafel zit standaard een 8 mm-spantang; daarnaast zijn er 6 mm- en 6,35 mm-spantangen voor inch-schachten. Voor 12 mm-schachten is een machine met een passende opname nodig – bij de RUWI-freestafel is dat de Performance-variant met een spantang van Ø 12 mm. Controleer vóór de aankoop welke schachtmaten je machine kan verwerken.

Hardmetaal (HM) of HSS – wat moet ik kiezen?

Voor hout, plaatmaterialen en kunststof zijn frezen met hardmetalen tanden (HM) de norm: ze blijven aanzienlijk langer scherp dan HSS-frezen en snijden ook netjes in lijmhoudende materialen zoals spaanplaat of MDF-platen. HSS is zachter en eerder bedoeld voor incidenteel gebruik in zacht hout. De RUWI-frezen zijn voorzien van hardmetalen tanden.

Welk toerental voor welke frees?

Als vuistregel geldt: kleine frees = hoog toerental, grote frees = laag toerental. De richtwaarden per diameter staan in de tabel hierboven. Bij het bewerken van kunststof en bij slijpwerkzaamheden moet het toerental lager zijn dan bij hout, zodat er niets verbrandt of gaat smeren.

Kan ik een bovenfrees ook in een freestafel gebruiken?

Ja. Het zijn dezelfde schachtfrezen – je klemt ze vast met de spantang, of je ze nu in de handbediende bovenfrees gebruikt of onder het blad van de RUWI-freestafel. Op de freestafel met meerdere spindels kun je zelfs meerdere frezen tegelijk vastklemmen, zodat je zonder om te schakelen kunt wisselen tussen afronden, afschuinen en vlakfrezen.

Mijn startlager loopt stroef – wat moet ik doen?

Meestal zijn hars- en lijmresten de oorzaak. Maak het lager regelmatig schoon en controleer of het soepel draait. Als het versleten is, kan het worden vervangen – neem gerust contact met ons op voor een vervangend lager.

Kan ik de frezen laten naslijpen?

Vastgezette hardmetalen frezen kun je meerdere keren laten naslijpen door een slijpservice, totdat de snijgeometrie dit niet meer toelaat. Bij frezen met wisselplaten is slijpen helemaal niet nodig – je draait de plaat gewoon om of vervangt hem.

In dezelfde of tegengestelde richting frezen?

In de regel moet je in tegengestelde richting werken, dat wil zeggen de frees tegen de voedingsrichting in bewegen – dat is veiliger en voorkomt dat het werkstuk uit je handen wordt gerukt. Werken in dezelfde richting is voorbehouden aan gecontroleerde, machinaal geleide bewerkingen.